تعمیر دستگیره پنجره دوجداره ؛ تعویض قفل و زامک
یک صبح میخواهید پنجره را باز کنید. دستگیره میچرخد. پنجره تکان نمیخورد. یا برعکس، دستگیره شل شده و انگار داخل هواست. این دو حالت دو علت کاملاً متفاوت دارند. یکی مشکل خود دستگیره است، یکی مشکل اسپانیولت یا زامک.
سالهاست با پنجره دوجداره UPVC کار میکنم. بیشتر تماسهایی که میگیریم درباره همین دستگیره است. مشتری فکر میکند کل پنجره خراب شده، اما در اکثر موارد با یک پیچگوشتی ساده میشود مشکل را حل کرد. این مقاله را نوشتم تا قبل از تماس با ما، بدانید دقیقاً با چه مشکلی روبهرو هستید.
برای اطلاعات بیشتر درباره رگلاژ کلی پنجره، صفحه رگلاژ پنجره دوجداره را ببینید.
برای مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید :
دستگیره پنجره دوجداره از چه قطعاتی تشکیل شده؟
وقتی از دستگیره پنجره حرف میزنیم، اکثر مردم همان قسمتی را تصور میکنند که دستشان را دورش میگیرند. تعمیر دستگیره پنجره دوجداره یک مجموعه است، نه یک قطعه. اگر این مجموعه را بشناسید، تشخیص خرابی خیلی آسانتر میشود.
روزت (Rosette): صفحه گرد یا مستطیلی که دستگیره روی آن نصب میشود. روزت پایه دستگیره است. دو نوع دارد: روزت کشویی که با فشار یا کشیدن در میآید، و روزت فنردار که با یک دکمه کوچک باز میشود. این تفاوت مهم است، چون نوع روزت روش تعمیر را هم تعیین میکند.
میله چهارگوش (Square Spindle): یک میله فولادی با سطح مقطع مربعی. معمولاً 8×8 یا 10×10 میلیمتر است. این میله داخل اسپانیولت میرود و وقتی دستگیره میچرخد، اسپانیولت را هم حرکت میدهد. اگر کج شود یا بشکند، دستگیره میچرخد ولی اسپانیولت کار نمیکند. اندازه دقیق آن مهم است. اگر 8 میلیمتر باشد و 10 میلیمتری بگذارید، جفت نمیشود.
بدنه دستگیره: خود دسته که از آلیاژ روی-آلومینیوم (زاماک) ساخته میشود. دستگیرهها گرید 2 یا گرید 3 استاندارد دارند. این اعداد مقاومت مکانیکی را نشان میدهند. گرید 3 محکمتر است و عمر بیشتری دارد.
پیچهای نگهدارنده: معمولاً دو پیچ Phillips زیر روزت. نمیبینیدشان مگر اینکه روزت را بردارید. خیلی از دستگیرههای شلشده فقط به خاطر همین پیچهای شل هستند. یعنی بدون هیچ تعویضی میشود درستشان کرد.
سوئیچ یا Lock Button: در بعضی مدلها، بیشتر در درب بالکن، یک دکمه کوچک کنار دستگیره هست. فشار که بدهید، دستگیره قفل میشود. این سوئیچ مستقل از زامک اصلی کار میکند.
تمام این قطعات جداگانه در بازار موجودند. نیازی نیست کل یراق درب و پنجره UPVC را عوض کنید. فقط همان قطعه خراب را تهیه کنید. البته باید اندازه و مدل دقیق را بدانید.
روزت (Rosette)
صفحه پایه دستگیره — کشویی یا فنردار. پیچهای نگهدارنده در زیر آن قرار دارند.
میله چهارگوش (Spindle)
فولادی، 8×8 یا 10×10 میلیمتر. انرژی چرخش دستگیره را به اسپانیولت منتقل میکند.
بدنه دستگیره (زاماک)
آلیاژ روی-آلومینیوم. گرید 2 یا 3 استاندارد. گرید 3 عمر بیشتری دارد.
پیچهای Phillips
دو پیچ زیر روزت. شل شدن آنها رایجترین علت لرزش دستگیره است.
سوئیچ قفل
دکمه کنار دستگیره در مدلهای بالکن. مستقل از زامک اصلی عمل میکند.
تفاوت دستگیره تکحالته و دوحالته پنجره
این تفاوت را باید بدانید، چون اگر اشتباه انتخاب کنید، دستگیره جدید یا نصب نمیشود یا کار نمیکند.
دستگیره تکحالته فقط دو حالت دارد: بسته (دستگیره افقی) و باز (دستگیره عمودی، 90 درجه چرخیده). وقتی افقی است پنجره بسته و قفل است. عمودی که میشود، پنجره باز میشود. این دستگیره با پنجرههایی کار میکند که فقط کشویی باز میشوند یا فقط لولایی، نه هر دو. اگر میخواهید جزئیات بیشتری بخوانید، صفحه رگلاژ پنجره دوجداره تکحالته را ببینید.
دستگیره دوحالته سه موقعیت دارد. پایین یعنی قفل. افقی 90 درجه یعنی باز لولایی. بالا 180 درجه یعنی تیلت. تیلت یعنی پنجره از بالا کمی باز میشود و هوا وارد میشود، ولی باران یا دزد نمیتواند وارد شود. خیلی از مشتریان نمیدانند پنجرهشان این قابلیت را دارد. یک نکته مهم: دستگیره دوحالته حتماً باید با اسپانیولت دوحالته جفت باشد. اگر اسپانیولت تکحالته باشد، دستگیره را هر چقدر هم عوض کنید، تیلت کار نمیکند. جزئیات تنظیم این مدل در صفحه رگلاژ پنجره دوجداره دوحالته هست.
یک راه ساده برای تشخیص: به دستگیره پنجرهتان نگاه کنید. اگر بین حالت بسته و باز کامل یک توقف میانی حس میکنید، حدود 45 درجه، پنجرهتان دوحالته است. اگر نه، تکحالته.
از نظر قطعات، هر دو نوع روزت و میله چهارگوش مشابهی دارند. فرق اصلی در مکانیزم داخلی بدنه دستگیره است. دوحالته یک تیغه توقف اضافه دارد که در موقعیت تیلت دستگیره را نگه میدارد. به همین دلیل کمی سنگینتر و گرانتر است. وقتی میخواهید تعویض دستگیره پنجره دوجداره انجام دهید، حتماً مشخص کنید تکحالته میخواهید یا دوحالته.
نشانه خرابی دستگیره پنجره دوجداره
مشتریان معمولاً منتظر میمانند تا کاملاً خراب شود. بعد تماس میگیرند. اگر زودتر متوجه شوید، تعمیر دستگیره پنجره دوجداره آسانتر و کمهزینهتر تمام میشود.
۱. دستگیره شل شده: میچرخد ولی لق میزند. گاهی صدای خشخش میدهد. در 70 درصد موارد فقط پیچهای زیر روزت شل شدهاند. سه دقیقه کار است.
۲. دستگیره میچرخد ولی پنجره باز نمیشود: میله چهارگوش از اسپانیولت جدا شده یا شکسته. دستگیره مشکلی ندارد. اسپانیولت هم سالم است. فقط این میله واسط باید بررسی شود.
۳. دستگیره در یک موقعیت گیر کرده: نمیچرخد. مقاومت احساس میکنید. اسپانیولت گیر کرده یا زامک داخل پروفیل قفل شده.
۴. خراب شدن قفل پنجره دوجداره: دستگیره میچرخد ولی پنجره قفل نمیشود. زامک درست درگیر نمیشود. گاهی پنجره با یک فشار کوچک از خارج باز میشود. این وضعیت از نظر امنیتی مشکلساز است.
۵. صدای جیر جیر هنگام چرخش: اصطکاک داخل مکانیزم. معمولاً روانکار قدیمی خشک شده. روغنکاری ساده حل میکند.
۶. دستگیره زمستان سرد و یخ میکند: اگر دستگیره فلزی است و عایقبندی داخل پروفیل درست نیست، این اتفاق میافتد. مشکل یراق نیست، مشکل نصب است.
۷. دستگیره ترک خورده یا شکسته: بدنه زاماک ترک برداشته. باید عوض شود. قابل تعمیر نیست. اگر برند اصل باشد، این اتفاق به ندرت رخ میدهد.
مورد 1 و 5 را خودتان میتوانید درست کنید. موارد 2، 3 و 4 کمی تخصص میخواهند. مورد 7 قطعاً نیاز به تعویض دارد.
برای مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید :
تعمیر دستگیره پنجره دوجداره بدون تعویض
رقبا یا میگویند تعمیر ممکن نیست، که غلط است، یا مستقیم سراغ تعویض میروند. واقعیت این است که در بیشتر موارد، تعمیر دستگیره پنجره دوجداره کافی است. بدون تعویض.
سناریو ۱: دستگیره شل شده روزت را باز کنید. کشویی یا فنردار. دو پیچ Phillips را محکم کنید. روزت را ببندید. تمام. سه دقیقه وقت میبرد. بعد از آن سالها مشکل ندارید.
سناریو ۲: دستگیره سفت میچرخد یا گیر میکند اول اسپانیولت را چک کنید. زیر روزت را باز کنید و داخل مکانیزم را نگاه کنید. زنگزدگی یا رسوب دیدید؟ با WD-40 پاک کنید. بعد گریس سفید لیتیوم بمالید. WD-40 پاککننده است، نه روانکار پایدار. بعد از پاکسازی حتماً گریس بزنید.
سناریو ۳: روزت شکسته، بدنه دستگیره سالم است فقط روزت را عوض کنید. روزتها جداگانه در بازار هستند. برندهای ROTO و MACO روزت یدکی رسمی دارند.
سناریو ۴: میله چهارگوش شکسته اندازهاش را بردارید. 8 میلیمتری یا 10 میلیمتری؟ از پشت دستگیره درآورید و جایگزین کنید. این قطعه ارزان است. اگر اندازه درست بگیرید، خودتان عوض کنید.
یک نکته که باید جدی بگیرید: روغن موتور، روغن زیتون یا وازلین داخل مکانیزم نزنید. اینها رسوب میگذارند و مشکل را بدتر میکنند. فقط گریس سفید لیتیوم برای روانکاری مکانیزم مناسب است.
وقتی تعمیر کار نمیکند؟ وقتی بدنه اصلی دستگیره شکسته یا مکانیزم داخلی خرد شده باشد. آنجا باید کل دستگیره را عوض کنید.
آموزش تعویض دستگیره پنجره دوجداره (گامبهگام)
اگر تعمیر کافی نبود، باید تعویض دستگیره پنجره دوجداره انجام دهید. با یک پیچگوشتی Phillips ساده 15 تا 20 دقیقه وقت میبرد. قبل از هر چیز، چهار چیز را مشخص کنید:
- تکحالته میخواهید یا دوحالته؟
- رنگ: سفید، طلایی، کروم یا مشکی؟
- اندازه میله چهارگوش: 8 یا 10 میلیمتر؟ با کولیس اندازه بگیرید.
- طول میله: پروفیلهای مختلف طولهای مختلف دارند.
مرحله ۱: پنجره را ببندید. دستگیره را در حالت افقی (بسته) بگذارید.
مرحله ۲: روزت را باز کنید. کشویی است؟ یک لبه تیز را داخل شکاف بگذارید و آرام بکشید. فنردار است؟ دکمه را فشار دهید و بپیچانید.
مرحله ۳: دو پیچ Phillips را باز کنید. دستگیره را بکشید بیرون. میله چهارگوش هم با آن میآید.
مرحله ۴: دستگیره جدید را آماده کنید. میله چهارگوش را از دستگیره قدیمی جدا کنید، مگر اینکه دستگیره جدید میله خودش را داشته باشد. طول میله را قبل از نصب چک کنید.
مرحله ۵: دستگیره جدید را داخل سوراخ پروفیل بگذارید. مطمئن شوید میله چهارگوش درست داخل اسپانیولت نشسته. یک آزمون ساده: دستگیره را بچرخانید و ببینید پنجره قفل و باز میشود.
مرحله ۶: پیچها را محکم کنید. بیش از حد سفت نکنید. زاماک میشکند. روزت را ببندید.
مرحله ۷: چند بار آزمایش کنید. تمام موقعیتها را چک کنید. دوحالته دارید؟ تیلت را هم بررسی کنید.
برای خرید دستگیره، برندهای ROTO، MACO، HOPPE (آلمان) و Kale (ترکیه) گزینههای معتبر هستند. از بازار تهران دستگیرههای بدون برند تقلبی زیاد است. در بخش بعدی توضیح میدهم چطور تشخیص دهید.
- ۱پیچگوشتی Phillips نمره ۲ترجیحاً مغناطیسی — برای پیچهای روزت و نگهدارنده
- ۲پیچگوشتی تخت باریکبرای باز کردن روزتهای کشویی بدون ایجاد خش
- ۳کولیس دیجیتالاندازهگیری میله چهارگوش — ۸ یا ۱۰ میلیمتر
- ۴گریس سفید لیتیومروانکار اصلی مکانیزم. تجدید هر ۱۲ تا ۱۸ ماه
- ۵WD-40فقط پاکسازی — روانکار پایدار نیست. بعدش گریس بزنید
- ۶پارچه ریزبافتپاک کردن رسوب و اضافه گریس. دستمال کاغذی ممنوع
- ۷آلن ۴ میلیمتریبرای مدلهای اروپایی با پیچ آلن بهجای Phillips
اسپانیولت پنجره دوجداره و ارتباطش با دستگیره
خیلی از مشتریان فکر میکنند دستگیره خراب است، در حالی که مشکل اصلی جای دیگری است. اسپانیولت پنجره دوجداره آن قطعه بلند فلزی است که پشت پروفیل نصب میشود. وقتی دستگیره میچرخد، این قطعه حرکت میکند و زامکها را باز و بسته میکند.
اسپانیولت از طریق همان میله چهارگوش مستقیم به دستگیره وصل است. وقتی دستگیره 90 درجه میچرخد، اسپانیولت 1 تا 2 سانتیمتر بالا میرود و زامکها را آزاد میکند. اسپانیولت گیر کند، دستگیره سفت میشود. اسپانیولت زامکهایش را درست هدایت نکند، پنجره قفل نمیشود.
دو برند اصلی که در ایران کاربرد دارند: ROTO NT (اتریش) و MACO B/S (اتریش). این دو سیستم با هم جفت نمیشوند. پنجرهتان ROTO دارد؟ باید ROTO بخرید. MACO B/S را روی پنجره ROTO نصب نکنید. درست کار نمیکند.
طول اسپانیولت باید با ارتفاع پروفیل لنگه تطابق داشته باشد. قبل از خرید طول لنگه را اندازه بگیرید.
یک علامت واضح مشکل اسپانیولت این است: دستگیره را میچرخانید، قدرت زیادی لازم است یا صدای خشخش میدهد، ولی خود دستگیره سالم است. اسپانیولت خشک شده یا کج شده. اول روانکاری کنید. بعد از روانکاری هم مشکل بود، اسپانیولت باید عوض شود. جزئیات بیشتر درباره یراقآلات را در صفحه یراق درب و پنجره UPVC بخوانید.
برای مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید :
زامک پنجره دوجداره؛ تنظیم و تعویض
زامک همان قطعه قارچیشکل فلزی روی اسپانیولت است. وقتی دستگیره را میبندید، زامک داخل یک جام فلزی روی پروفیل ثابت میرود. این درگیر شدن است که پنجره را محکم بسته نگه میدارد.
زامکها تنظیمپذیرند. اگر پنجره از یک لبه بیرون میدهد، زامک آن سمت را بچرخانید. زامک 360 درجه میچرخد. چند میلیمتر به یک طرف یا طرف دیگر، فاصله درگیری را تغییر میدهد. در بعضی مدلها با انگشت انجام میشود. در مدلهای محکمتر آلن کوچک لازم است.
زامک گرید 2 یا گرید 3 استاندارد دارد. گرید 3 برای دربهای بالکن که بیشتر استفاده میشوند مناسبتر است. تقلبیها زودتر له میشوند و جام فلزی روی پروفیل را خط میاندازند. بعد از آن دیگر قفل درست کار نمیکند.
تعویض توپی قفل یا مغزی با تعویض زامک فرق دارد. توپی قفل در دربهای بالکن است. یک مغزی سیلندری که کلید داخلش میرود. اگر مغزی گیر کرده یا آسیب دیده، باید جداگانه تعویض شود. اندازه استاندارد آن در ایران معمولاً 30+30 یا 30+35 میلیمتر است.
تعمیر دستگیره درب بالکن دوجداره
درب بالکن دوجداره یک دنیای جداگانه است. وزنش بین 55 تا 75 کیلوگرم است. گاهی تا 90 کیلوگرم. همین وزن یعنی فشار بیشتری روی یراقآلات، دستگیره و قفل.
دستگیره درب بالکن معمولاً یک سوئیچی دارد. داخل آن یک مغزی قفل سیلندری است که از پشت و روی درب میتوان قفل کرد. این سوئیچی مجزا از اسپانیولت و زامک اصلی کار میکند.
مشکلات رایج:
سوئیچی گیر میکند. مشتری میگوید کلید نمیچرخد. اکثراً سیلندر خشک شده یا دندانههای داخل آن ساییده شده. محلول گرافیتی یا WD-40 را داخل سوراخ کلید بریزید. کمک نکرد؟ سیلندر را عوض کنید.
تعویض قفل درب بالکن UPVC پیچیدهتر است. اگر خود اسپانیولت کار نمیکند، نه سوئیچی، این کار تخصص میخواهد. درب بالکن اسپانیولت مخصوص دارد. بلندتر و قویتر از پنجره معمولی.
دستگیره درب بالکن زودتر شل میشود. به خاطر وزن و فشار بیشتر، پیچهای روزت هر 6 ماه یک بار باید سفت شوند.
یک نکته مهم: اگر درب افتادگی دارد و کج شده، اول لولا را درست کنید. بعد دستگیره را بررسی کنید. با درب کج، دستگیره هرچقدر هم تعمیر شود درست کار نمیکند. جزئیات کامل افتادگی درب را در صفحه علت افتادگی لنگه پنجره دوجداره بخوانید.
برای مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید :
روغنکاری دستگیره پنجره دوجداره؛ روش صحیح
روغنکاری درست دستگیره پنجره دوجداره عمر آن را دو برابر میکند. اما بیشتر مردم یا اصلاً انجام نمیدهند، یا با ماده اشتباه انجام میدهند.
چه موادی ممنوع است:
روغن موتور رسوب قهوهای میگذارد و دما را تحمل نمیکند. روغن آشپزخانه اکسید میشود و بو میگیرد. وازلین در دمای بالا ذوب میشود و داخل پروفیل میریزد.
روش درست:
گریس سفید لیتیوم را انتخاب کنید. در دماهای بین منهای 30 تا مثبت 120 درجه پایدار میماند. زرد نمیشود. رسوب نمیگذارد. با WD-40 روی مکانیزم بپاشید و با پارچه تمیز کنید. 5 دقیقه صبر کنید تا خشک شود. بعد گریس سفید لیتیوم را به مقدار کم روی قطعات متحرک بمالید. دستگیره را چند بار بچرخانید تا گریس پخش شود. اضافهاش را پاک کنید.
این کار را هر 12 تا 18 ماه تکرار کنید. پنجره جنوبی دارید؟ آفتاب مستقیم میخورد؟ هر 10 تا 12 ماه. در تهران با هوای آلوده، هر 12 ماه کافی است. برای اطلاعات بیشتر درباره نگهداری درزگیر و لاستیکها، صفحه تعویض لاستیک پنجره دوجداره را ببینید.
یک آزمون ساده: دستگیره را در سکوت بچرخانید. صدای خرخر یا اصطکاک میشنوید؟ وقت روانکاری است.
بهترین برند دستگیره پنجره دوجداره
بازار تهران پر از برندهای نامعلوم است. قیمت ارزان دارند. 6 ماه دیگر دوباره خرابند.
برندهای معتبر:
ROTO (اتریش) قدیمیترین و معتبرترین برند در ایران است. سیستم NT آنها استاندارد بازار شده. اسپانیولت و دستگیره ROTO با هم سازگارند. گارانتی دارد.
MACO (اتریش) رقیب مستقیم ROTO است. سری B/S آنها کیفیت خوبی دارد. قیمتش کمی کمتر از ROTO است.
HOPPE (آلمان) بیشتر در پروژههای ساختمانی بزرگ استفاده میشود. طراحی ارگونومیکتری دارد. در بازار ایران کمتر از ROTO و MACO پیدا میشود.
Kale (ترکیه) در ایران زیاد استفاده میشود. کیفیت متوسط رو به بالا دارد. برای پروژههای با بودجه محدود گزینه معقولی است.
چطور تقلبی را تشخیص دهید:
دستگیره اصل سنگینتر است. برند روی بدنه حک شده، نه چاپ. روزت اصل وقتی میکشید صاف و محکم بیرون میآید. میله چهارگوش اصل فولادی است، نه آلومینیومی.
قیمت دستگیره پنجره دوجداره؛ عوامل مؤثر
قیمت دستگیره پنجره دوجداره به چند عامل مشخص بستگی دارد. هیچ قیمت ثابتی وجود ندارد چون بازار ایران نوسان دارد.
۱. برند: فاصله قیمتی بین برند اصل اروپایی و تقلبی قابل توجه است. ROTO اصل اتریشی چند برابر دستگیره بینام ایرانی قیمت دارد. عمرش هم 5 تا 10 برابر بیشتر است.
۲. تکحالته یا دوحالته: دوحالته گرانتر است چون مکانیزم داخلی پیچیدهتری دارد.
۳. رنگ و پوشش: سفید مات ارزانترین است. کروم، طلایی و مشکی پوشش الکتروپلیتینگ اضافه دارند و گرانتر هستند.
۴. جنس بدنه: گرید 3 گرانتر از گرید 2 است.
۵. هزینه نصب: اگر تعمیر دستگیره پنجره دوجداره را خودتان انجام دهید، فقط قطعه میخرید. اگر تعمیرکار بیاید، دستمزد خدمات هم حساب میشود.
۶. خرید به صورت ست: بعضی اوقات خرید ست کامل، دستگیره با روزت و میله، ارزانتر از خرید جداگانه تمام میشود.
رسوب میگذارند و مشکل را در ۳ ماه برمیگردانند. فقط گریس سفید لیتیوم.
میله چهارگوش ۸ یا ۱۰ میلیمتری — اشتباه گرفتن یعنی برگشت به بازار.
زاماک نرم است. خلاص میشود. دیگر نه شل میشود نه سفت.
دستگیره سالم عوض میکنند. مشکل باقی میماند چون ریشهاش جای دیگر است.
با لنگه کج، دستگیره هر تعمیری ببیند دو ماه دیگر دوباره خراب میشود.
چه زمانی تعمیرکار حرفهای خبر کنیم؟
بعضی کارها را میتوانید خودتان انجام دهید. بعضیها نه.
خودتان انجام دهید:
- سفت کردن پیچهای شل روزت
- روانکاری مکانیزم
- تنظیم زامکهای ساده
- تعویض دستگیره ساده اگر قبلاً تجربه داشتید
تعمیرکار حرفهای لازم دارید:
- اسپانیولت گیر کرده یا خراب شده، چون دسترسی به داخل پروفیل نیاز دارد
- تعویض قفل پنجره، چون مغزیها تجربه میخواهند
- تعمیر دستگیره پنجره دوجداره همراه با افتادگی لنگه، چون باید همزمان لولا و یراق تنظیم شود
- درب بالکن که هم کج است هم قفل نمیشود
- هر کاری که شک دارید
دستگیره را عوض کردید ولی مشکل باقی است؟ احتمالاً ریشه مشکل در اسپانیولت یا زامک است، نه دستگیره. این تشخیص تجربه میخواهد.
برای تماس و مشاوره، صفحه تماس با ما را ببینید.
برای مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید :
جمعبندی
دستگیره پنجره دوجداره در اکثر موارد قابل تعمیر است. قبل از خرید دستگیره جدید، پیچهای روزت را چک کنید. قبل از نتیجهگیری درباره اسپانیولت، مطمئن شوید مشکل از میله چهارگوش نیست. قبل از هر کاری مشخص کنید تکحالته دارید یا دوحالته.
اگر بعد از خواندن این مطلب هنوز مطمئن نیستید، با ما تماس بگیرید. مشاوره اولیه رایگان است. تماس با زیوان